Wybitni Niepodległej – Henryk Arctowski

Gdy ktoś pyta nas o wybitnych Polaków, do głowy przychodzi wiele nazwisk – Adam Mickiewicz, Cyprian Kamil Norwid, Fryderyk Chopin…
Jeśli jednak to pytanie ograniczymy do polskich naukowców, najczęstszą (niekiedy też jedyną) odpowiedzią będzie Maria Skłodowska-Curie. Niestety, rzadko mówi się o naszych rodakach, którzy posiadają wielkie osiągnięcia w dziedzinie nauk ścisłych, a przecież jest ich wielu! Co więcej, odkrycia niektórych były przełomowe i dzięki nim na świecie doszło do wielkich zmian. Chcemy, aby jak najwięcej osób dowiedziało się o nich, więc w serii artykułów pragniemy ich przedstawić. Szósty odcinek cyklu Wybitni Niepodległej poświęcamy doktorowi honoris causa Henrykowi Arctowskiemu.

Henryk Arctowski (1871 – Warszawa do 1958 – Waszyngton) uczony, geofizyk, geograf, podróżnik, badacz polarny i wielki patriota. Mało znany w naszym kraju, mimo iż zyskał rozgłos na skale światową. Jego nazwisko noszą w krainach polarnych: np. półwysep Arctowskiego. Jego nazwiskiem nazwano także góry, szczyt, nunatak, zatokę – głównie na Antarktydzie. Dziesięcioletni Henryk uczęszczał do inowrocławskiego gimnazjum. Nie ukończył go z powodu prześladowań ze strony Niemców spowodowanych polskim pochodzeniem. Przeniósł się więc do ekskluzywnego liceum w Belgii, które ukończył 1888. W tym samym roku rozpoczął naukę na pobliskim Uniwersytecie, gdzie studiował astronomię, którą po roku zamienił na geologię. Odwiedzając potem jeszcze kilka uczelni we Francji ostatecznie w 1893 Arctowski z dyplomem wrócił do ojczystego kraju gdzie podjął pracę naukową w Instytucie Chemicznym. Zajmował się tam genezą minerałów skałotwórczych. Jako 24-letni naukowiec wziął udział w wyprawie naukowej do Antarktydy na statku ,,Belgica”. Podczas podróży pierwszy raz udowodniono, że człowiek może przetrwać antarktyczną zimę i noc polarną.

Arctowski uczestniczył w wielu światowych kongresach naukowych, na których przedstawiał projekty międzynarodowych badań Antarktydy. W 1910 wziął udział w wyprawie na Spitsbergen. Zajmował się w tym czasie badaniem wpływu zmian klimatycznych na wydajność rolnictwa. W czasie I wojny światowej Arctowski przygotował dla Komisji do Spraw Polskich obszerny raport z dokładnymi informacjami o Polsce z każdej dziedziny – historycznymi, ekonomicznymi, kulturowymi itd. Po wojnie Arctowski wraz z żoną zamieszkali w odrodzonej Polsce. Ubiegały się o niego wyższe uczelnie we Lwowie i w Warszawie. Ostatecznie wybrał lwowski UJK gdzie objął Katedrę Geofizyki i Meteorologii. W 1935 profesor został przyjęty w poczet członków Polskiej Akademii Umiejętności. Wydelegowani przez UJK małżonkowie wyjechali w sierpniu 1939 do Waszyngtonu na Kongres Międzynarodowy gdzie Henryk Arctowski pełnił funkcję przewodniczącego Komisji Zmian Klimatu. Wybuch drugiej wojny światowej uniemożliwił Arctowskiemu powrót do ukochanego kraju. W 1940 otrzymał obywatelstwo amerykańskie. Profesor podjął pracę naukową i prowadził działalność badawczą, dydaktyczną i wydawniczą. Zmarł w Waszyngtonie. Po śmierci Henryk Arctowski wraz z żoną Arianą Jane Addy został pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach.

artykuł przygotowała Patrycja Augustyn z 2al

Adam Balon

Nauczyciel biologii i opiekun szkolnego kółka ekologicznego. Specjalista w zakresie bioróżnorodności przyrody Siemianowic Śląskich.

Zmiana rozmiaru czcionki
Zmiana kolorów